SSI Słupsk » Ziemia Słupska » Szkoła słupska haftu kaszubskiego
RSS SSI Słupsk
SSI Słupsk, Słupski Serwis Informacyjny
Szkoła słupska haftu kaszubskiego
Słupska szkoła haftu kaszubskiego
Do opracowania niniejszych wzorów haftu kaszubskiego, autorów: etnografa Hugonę Ostrowską-Wójcikową, oraz artystów plastyków Dorotę Sikorską-Łaźny i Mieczysława Łaźnego skłoniło żywe zainteresowanie społeczeństwa słupskiego kaszubską sztuką ludową. Szczególnie dużym zainteresowaniem cieszy się wielobarwny haft kaszubski, będący specyficzną dziedziną ludowej twórczości artystycznej. Haft kaszubski na Pomorzu Środkowym traktowany jest jako wizytówka "kaszubszczyzny" i pojawia się bardzo często w formie elementu zdobniczego na rozmaitych wyrobach, zaznaczając w ten sposób związek z regionem. Dlatego też, opracowana została teka wzorów haftu kaszubskiego "szkoły słupskiej", jako widomy znak przynależności tego obszaru Pomorza do Kaszub.
Zawarte w opracowaniu wzory, nie nawiązują jednak do żywej tradycji hafciarskiej, bo taka w Słupsku i okolicach od dawna już nie istnieje. Nie zachowały się również do naszych czasów, żadne okazy miejscowego, ludowego haftu. Niewiele jest też przekazów odnoszących się do dawnych strojów tutejszej ludności, a zwłaszcza sposobów zdobienia odzieży i tkanin. Autorzy sięgnęli zatem do innych dziedzin rękodzieła, tworzonych przez dawnych mieszkańców Słupska i okolic, by dokonać transpozycji na płótno motywów zdobniczych występujących na starych meblach, sprzętach gospodarstwa domowego, detalach architektonicznych zabudowań wiejskich oraz na wyrobach dawnej ceramiki.
Do zakomponowania szlaczków okalających brzegi obrusów i serwet, wykorzystano zdobiny występujące na bramach wjazdowych XVII i XVIII wiecznych stodół z Machowinka, Możdżanowa i Zajączkowa. Natomiast z malowanych i rzeźbionych skrzyń, krzeseł, maglownic i deseczek tkackich czerpano materiał do projektowania ornamentów i kolorystyki poszczególnych elementów haftu. Znakomitym źródłem motywów dekoracyjnych są też okazy dawnej, pomorskiej ceramiki ludowej, gromadzonej od lat przedwojennych w słupskim muzeum. Kształty i barwy dekoracji malarskich pokrywające talerze, dzbany i misy narzucały wręcz oczywistość zastosowania ich we wzorach hafciarskich.
Nade wszystko jednak, kopalnią ornamentów i zdobień były fragmenty XVIII i XIX-wiecznych naczyń ceramicznych przechowywanych w Dziale Etnograficznym Muzeum Pomorza Środkowego. Historia powstania tej kolekcji jest niezwykła. W 1954 roku w trakcie pogłębiania Słupi na odcinku przy ulicy Garncarskiej, natrafiono na dużą ilość naczyń i odłamków ceramicznych pochodzących z warsztatów i pieców garncarskich stawianych na tych terenach jeszcze w średniowieczu. Z mułu i gruzu zalegającego dno koryta rzeki, wydobyto fragmenty i całe naczynia gliniane, będące niewątpliwie wytworem słupskich garncarzy. Na dzbanach, misach, talerzach i kaflach zachowała się w dobrym stanie dekoracja malarska z polewą, a co ciekawsze na niektórych odłamkach, umieszczone były daty powstania tych wyrobów.
Dysponując takim bogactwem motywów zdobniczych i kolorystykę stosowaną w dekoracji plastycznej dawnych sprzętów, autorzy zdecydowali się na opracowanie "szkoły haftu słupskiego". Analiza formalno-stylistyczna wspomnianej ceramiki wykazała daleko idącą filiację ze sztuką ludową Kaszub, uzasadnia umieszczenie jej w serii "Wzory haftu kaszubskiego" publikacji wydawanej od wielu lat przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Haft szkoły słupskiej, analogicznie do tutejszej ceramiki, charakteryzuje się ornamentyką florystyczną. Najczęściej występującym motywem dekoracyjnym jest stosowany w kilku odmianach tulipan: rozwinięty, w pączku, na sztywnej nóżce, czy na odchylonej, wiotkiej łodyżce. Do haftowania zastosowano ulubione motywy dawnych, słupskich garncarzy: stokrotkę, niezapominajkę i piwonię, którą na Kaszubach nazywa się różą.
Charakterystyczna dla wszystkich wzorników haftów kaszubskich palmeta, w rozmaitych układach i barwach, znalazła i tutaj swoje miejsce. Zastosowano również gałązki i pąki składające się z ulistnionego kwiecia. Kolorystyka haftu "słupskiego" jest również specyficzna. Analogicznie do kolorytu miejscowej ceramiki, zastosowano w hafcie następującą gamę kolorystyczną: żółć, brąz, dwa rodzaje zieleni (jasna, soczysta-ciemna) oraz cztery rodzaje niebieskiego, od błękitu do granatu.
Autor:
Koncepcja, nadzór etnograficzny i tekst - Hugona Ostrowska-Wójcik
Wszystkie informacje zawarte na niniejszej stronie serwisu SSI, zostały zaczerpnięte z teki pt. "Wzory haftu kaszubskiego szkoła słupska", wydanej z okazji 35-lecia Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach.