Pomorze w świadomości przeciętnego mieszkańca Polski, który nie mieszka na wybrzeżu, kojarzy się zazwyczaj z dużymi, pomorskimi ośrodkami - Gdańskiem lub Szczecinem. Natomiast tereny położone miedzy tymi dwoma miastami, zazwyczaj są mało znane. Tymczasem właśnie, w pomorskich wsiach, położonych w okolicach Słupska najlepiej zostało zachowane regionalne budownictwo, wraz ze średniowieczną formą rozmieszczenia. Jedna z najpiękniejszych jednostek pomorskiej architektury regionalnej, jest położona we wsi Swołowo, w odległości 15 km od Słupska. Jest to najlepiej zachowana wieś z uwagi na swoją, pierwotną formę rozplanowania, stan obecny oraz typy budynków. Jednocześnie jest to wzorcowy przykład pomorskich owalnic, których planowe zakładanie odbywało się we wczesnym średniowieczu.

Istnieją dokumenty potwierdzające istnienie osady rolniczej w Swołowie już w 1230 roku. Wieś po raz pierwszy wymieniono w dokumencie sławieńskiego księcia Racibora, który nadał tą ziemię w posiadanie zakonowi Joannitów, sprowadzonemu do Sławna. Dziesięć lat później w 1240 roku, nadanie wsi "Zolow" Joannitom potwierdził książę Gdański Świętopełk II. Jedną z konsekwencji przekazania wsi zakonnikom, była zmiana jej sytuacji prawnej z prawa rodzimego na prawo niemieckie. Ziemia Swołowska przez okres około 200 lat należała do sławieńskich Joannitów.

Później jej właścicielem został Peter von Glasenapp z Polanowa, który w roku 1474 wymienił ją (wraz z pięcioma innymi wsiami) z księciem słupskim Erykiem II na inne ziemie. W wyniku tej zamiany pod koniec XV wieku, Swołowo powróciło do dóbr książąt pomorskich oraz administracyjne przynależało do domeny słupskiej. W roku 1628 w Swołowie mieszkał sołtys wraz z 15 rodzinami chłopskimi, uprawiającymi ziemię na zasadach pańszczyźnianych. Od XVII wieku osada znajduje się pod zarządem Słupska jako wieś królewska. Uwłaszczenie chłopów przeprowadzono około roku 1820. Brak rycerskiego folwarku, stabilna przez następne stulecia sytuacja prawna wsi, a także niezmienny przez lata system użytkowania ziemi spowodował, że do naszych czasów przetrwały na tym terenie relikty średniowiecznych form gospodarowania.

Wyróżnikiem w równinnym krajobrazie wsi jest spiczasta wieża gotyckiego kościółka, pochodzącego z XV wieku. W budynku kościoła, zachowane są średniowieczne, gotyckie elementy; ostrołukowe blendy w wschodniej szczytowej ścianie budowli, kwadratowa wieża z ostrołukowym portalem, przypory. W roku 1867 dobudowano zakrystię oraz poszerzono nawę. W końcu XIX wieku w wschodniej ścianie budynku wstawiono absydę i otynkowano ściany. W roku 1552 obwód kościelny połączono z obwodem Bruskowa Wielkiego, w 1586 następnie kościół w Swołowie stał się obiektem filialnym parafii w Pieszczu. Grunty te po 1945 roku zostały upaństwowione i włączone do obrębu wsi Pieszcz.

Wieś stanowi przykład celowego i przemyślanego rozplanowania zabudowy. Podłużną, główną oś planu owalnicowego, utworzono równolegle do kierunku płynącego przez wieś strumienia. W środku wsi, na cieku zwanym Zieloną Strugą spiętrzono wodę i utworzono mały staw, który pełnił przez wieki funkcje gospodarcze i rekreacyjne. Plac owalnicy wraz z kościółkiem i stawem, jest płaski. Jego otoczenie tworzące łagodne zbocza doliny, wznosi się do około 4 metrów wysokości. Fakt ten wykorzystano przy okazji komponowania zabudowy zagród i koncepcji rozłogów pól. Domy mieszkalne zajmują najwyżej położone tereny, zamykając zagrody od zewnątrz.

Z końca wsi, w jej zachodniej części, rozchodzą się promieniście cztery drogi. Dwie z nich prowadziły do sąsiednich wsi; Możdżanowa i Pieszcza, natomiast przez całą wieś przechodzi dawny trakt drogowy, ze Sławna do Słupska, który przestał funkcjonować na początku XVIII w. Za to, pod koniec tego samego stulecia wybudowano drogę z Słupska do Darłowa. Droga ta ominęła zabudowę o około 700 m, co w istotny sposób pomogło zachować zabytkowy charakter zabudowy wsi. W Swołowie prowadzi się hodowlę zachowawczą rzadkich i ginących gatunków zwierząt gospodarczych.