
Rozwój osadnictwa grodowego na Pomorzu
Po okresie wędrówki ludów następuje okres stabilizacji etnicznej i osadniczej na terenie dzisiejszego Pomorza jak i na pozostałych, polskich ziemiach. Rozpoczyna się nowy okres w dziejach Polski, nazywany wczesnym średniowieczem (570÷1250 n.e.). Okres ten dzieli się w historii na dwa podokresy; przedpiastowski (570÷950) oraz wczesnopiastowski (950÷1250). We wczesnym średniowieczu całe Pomorze było zaludnione wyłącznie przez ludność słowiańską - Pomorzan. Podstawą utrzymania ludności było w dalszym ciągu rolnictwo oraz hodowla zwierząt. Należy jednak koniecznie wspomnieć o wynalazku, który stanowił przełom techniczny w ówczesnym rolnictwie. W wczesnym średniowieczu upowszechniła się uprawa roli za pomocą pługa lub płużnicy. Poza uprawą, zajmowano się też ogrodnictwem, szczególnie roślin strączkowych - bobu i grochu oraz sadownictwem. Coraz większe znaczenie miała też hodowla zwierząt i pasterstwo. Pozostałe zajęcia, takie jak myślistwo, rybołówstwo, bartnictwo i zbieractwo były traktowane jako zajęcia dodatkowe.
Interesy gospodarcze, potrzeba wzajemnej pomocy i obrony stały się podstawą mocnych więzi wszystkich mieszkańców danego obszaru w nową instytucję - wspólnotę terytorialną. Taka organizacja, utrzymująca nadal więzy rodowe między samodzielnie gospodarującymi rodzinami, otrzymała nazwę opola lub żupy. Spośród wszystkich członków opola, samoistnie wyodrębniała się starszyzna opolna. Ta grupa, silniejsza gospodarczo od pozostałych, rozpoczęła proces uzależniania od siebie ludności opolnej, zajmującej się rolnictwem w obrębie własnych gospodarstw. Był to początek wytworzenia się na naszych ziemiach zależności o charakterze feudalnym.
Najstarsze grody na Pomorzu Środkowym pojawiły się dopiero około VII w. Pełniły one funkcje ośrodków obronnych, polityczno-administracyjnych, gospodarczych i kultowych. Rozwój osadnictwa grodowego uważa się za wynik wspomnianego powyżej, przeobrażenia struktury społeczno-politycznej społeczeństwa powstałego po rozkładzie wspólnoty rodowej. Do powstania pierwszych osad obronnych przyczyniło się powstanie nowych więzi społecznych. Najstarsze grody, tzw. pierścieniowate, powstałe w czasach przedpiastowskich były dużych rozmiarów i służyły w razie potrzeby za schronienie dla całej, okolicznej ludności. Mogą wobec tego uchodzić za ośrodki obronne dla wspomnianych już wspólnot terytorialnych. W wieku IX i X pojawiły się w miejsce starych grodów obronnych - nowe formy, małe silnie obwarowane grody stożkowate oraz nieliczne obiekty obronne, o charakterze osiedli wczesnomiejskich. Pierwsze z tych grodów stanowiły siedziby przedstawicieli możnowładców (feudalne stosunki społeczne), drugie zaś były naczelnymi ośrodkami plemiennymi, koncentrującymi życie gospodarcze, społeczne i polityczno administracyjne dla całego plemienia.
Następnym etapem w rozwoju osadnictwa grodowego, były działania spowodowane polityką integracyjna pierwszych Piastów, po przyłączeniu Pomorza do państwa Polskiego. Pod ich rządami, rozpoczęto przebudowę dotychczasowej organizacji terytorialnej, stopniowej likwidacji uległa sieć niewielkich grodów obronnych z IX i X w. Utrzymały się natomiast i rozwinęły duże ośrodki życia gospodarczego i społeczno politycznego, będące jednocześnie głównymi ośrodkami władzy piastowskiej na Pomorzu - np. Gdańsk, Kołobrzeg, Wolin. Przełom pierwszego i drugiego tysiąclecia, oznacza także końcową datę rozwoju grodów jako podstawowej formy osadniczej. Odtąd zdecydowanie zaczęło przeważać osadnictwo otwarte.












