Słupską Ziemię zajmowała w dużej części, rdzenna ludność słowiańska, nazywana w ówczesnych czasach mianem ludu wendyjskiego. Największą część tego społeczeństwa stanowili chłopi, autochtoni posiadali jednak, także swoich przedstawicieli wśród mieszczan i szlachty. Wendyjski język znali także, kierownicy książęcych folwarków, wśród szlachty władały nim rody: Puttkamerów, Pałubickich, Tessenów i Zitzewitz. Wprowadzenie języka rodzimego do obrzędów kościelnych wiązało się z koniecznością zaopatrzenia ludności w odpowiednie wydawnictwa religijne; katechizmy, psalmy, itp.

Jednym z najstarszych, wydanych na Pomorzu w 1586 roku wydawnictw, były "Duchowne pieśni Marcina Lutra y ynszich nabożnych mązow z niemieckiego w Slawiesky ięzik wilożone" autorstwa Szymona Krofeya - pastora bytowskiego. W Gdańsku został także wydrukowany "Mały Catechizm D. Marcina Luthera, niemiecko-wandalski albo słowiński, to jesta z niemieckiego języka w słowiński, wystawiony y na jawność wydan z przydatkiem Siedem psalmów pokutnych Dawida y inszich potrzebnych rzeczy, osobliwie Historiy pasyi naszego Pana Jezusa Według ewangelisty Mattheusza y niektórych piesn duchownych".

Autorem tego dzieła piśmiennictwa religijnego, był smołdziński pastor Michał Pontanus (Mostnik - Bruckmann), syn tokarza ze Słupska. Pierwsza informacja o polskim pastorze Pawle Buntowskim pochodzi z 1560 roku, drugim, znającym język polskim pastorem, który pełnił obowiązki w kościele we wsi Kobylnica, był Abel Poltzin. W 1635 roku Paweł Mantey został pastorem w Rowach, natomiast wspomniany Michał Pontanus (Mostnik) został diakonem w kościele św. Piotra na Starym Mieście. W omawianym okresie w budownictwie i sztuce panował styl neogotycki a od połowy XVI wieku - renesans.

W latach 1580÷1587 przebudowano na styl renesansowy Zamek Książęcy na polecenie Jana Fryderyka, wykonawcą był znany włoski architekt Wilhelm Zachariasz. Dobudował on jedną kondygnację w istniejącym budynku, zmianie uległy fasady oraz wnętrza. Czołowe miejsce wśród słupskich zabytków zajmuje, pochodząca z XV wieku późnogotycka grupa pasyjna z kościoła NMP. Na uwagę w tym kościele zasługują także, renesansowa kazalnica wykonana w 1609 roku przez słupskiego rzeźbiarza Pawła Waltersdorfa. Będąc w tym kościele, warto zwrócić uwagę na widniejący na ołtarzu obraz "Ukrzyżowanie", autorstwa kołobrzeskiego malarza Jakuba Fanke.

Do końca XVII wieku, życie kulturalne Słupska było kształtowane prawie w całości przez dwór książęcy. Służba dworska liczyła około 100 osób. W latach 1624÷1660 zamek był rezydencją księżnej Anny de Croy. Anna była siostrą ostatniego księcia państwa zachodniopomorskiego, Bogusława XVI. Księżna finansowała m.in. działalność Michała Pontanusa (Mostnika), ufundowała również kościół w Smołdzinie (na zdjęciu powyżej). Kiedy Księżna zmarła, dziedzictwo przejął jej syn książę Ernest Bogusław von Croy, który od 1671 pełnił funkcję namiestnika Prus Wschodnich. Książę znacznie powiększył bibliotekę zamkową, zakupił budynek i przyjął etatowego bibliotekarza. Księgozbiór był dość pokaźny jak na owe czasy, gdyż liczył około 3 tysięcy woluminów. Biblioteka - zgodnie z wolą księcia miała służyć celom publicznym, zwłaszcza nauczycielom oraz uczniom szkoły łacińskiej.

Książę zmarł w 1684 roku, po jego śmierci zamek stał się własnością państwa. W 1731 wywieziono z zamku dzieła sztuki i wyposażenie do Berlina. Zamek został przeznaczony na magazyn zbożowy oraz soli, uległ dzięki temu prawie całkowitej dewastacji. Dzisiaj możemy podziwiać marmurowe epitafium księżnej Anny z końca XVII wieku w kościele św. Jacka. Zaś w Muzeum Pomorza Środkowego, mieszczącym się w Zamku Książąt Pomorskich, ekspozycją stałą są cynowe sarkofagi księżnej Anny oraz jej syna.